بررسی روش الگویی : رویکرد دینی و روان شناختی

 

چکیده

موضوع پژوهش حاضر بررسی روش الگویی با رویکرد دینی و روان شناختی به شیوه تطبیقی است. در این پژوهش در صدد هستیم، تا به پرسش­هایی در این  زمینه که روش الگویی در قرآن و روایات چگونه است ؟و روانشناسی روش الگویی را چگونه توصیف می­کند؟و شباهت­ها و تمایزهای آنها چگونه است؟پاسخ دهیم.

روش پژوهش در فصل مربوط به معارف دینی ، نقلی – تحلیلی است و روش بررسی دیدگاه روانشناسی توصیفی- تحلیلی است . شیوه­ی پاسخ به سؤال سوم نیز، شیوه­ی مقایسه­ای است. روش گردآوری اطلاعات کتابخانه­ای است که با فیش­برداری و تحلیل و طبقه­بندی فیش­ها انجام می­گیرد .

روش الگویی از منظر آموزه­های دینی مبتنی بر بیان شیوه شایسته الگوهای الهی است. ضرورت وجود اسوه به­خاطر لزوم راهنمایی امت و نمایش انواع مفاهیم و ارائه ملکات اخلاقی است که سبب ایجاد انگیزش در متربی است. روش الگویی مبتنی بر برخی از اصول است که راهنمای عمل مربیان است و برخی از آنها ارتباط نزدیک و مستمر بین مربی و متربی با استفاده از ابزارهای متنوع است .ویژگی­های الگو و متربی در حیطه­های شناختی ، عاطفی و رفتاری مبتنی بر­ایمان ، نفوذ معنوی و رفتار نیک است. انواع اسوه در طیفی گسترده شامل اسوه­های فردی و جمعیِ شایسته و ناپسند معرفی شده­اند و فرایند الگوبرداری امری تدریجی است که از تمایل به الگوبرداری تا عمل به آموزه را شامل می­شود. افزایش معرفت و جهت­دهی به گرایش­ها از نتایج مثبت و لغزش و انحراف برخی الگوها آفت آن، است.

روش الگوبرداری از منظر روانشناسی، مبتنی بر ارائه الگوهای انسانی است . تقلید، تکرار اعمال و رفتار دیگران است. این روش نزد روانشناسان، تبیین­های مختلف از ماشینیِ­ساده تا پیچیده دارد. برخی ویژگی­های مؤثر الگو عبار­ت­از ویژگی­های روحی ، روانی و برخی مشخصات ظاهری او­است که مردم تحت تأثیر جذابیت آن هستند. شیوه­های الگوبرداری شامل مشاهده الگو، عبرت­آموزی و نمادین است . فرایندهای الگوبرداری بندورا در چهار مرحله، تحقق روند را نشان می­دهد. کارکردهای مثبت الگوبرداری اصلاحی ، درمانی ، آموزشی و نقش منفی آن در ترویج رفتارهای ناشایست، مثل خشونت است.

شباهت دو دیدگاه، در آسیب­های متوجه روش ، شیوه­های مشابه الگودهی و الگوزدایی وپذیرش قلمرو گسترده روش الگویی است. اما تفاوت آنها مربوط به نگاه علمی روانشناسی در توصیف روش، در کنار نقش آموزه­های دینی، در ارائه مفهوم متفاوت از شیوه الگویی است که جهت­گیری الهی و معنوی به این روش داده است، انواع متنوع اسوه­ها را ارائه نموده، کارکردهای ویژه­ای نیز، به آن داده است .

کلیدواژه: الگو ، مربی، متربی، الگوبردار، اسوه، تربیت، روش الگویی، رویکرد  دینی، روانشناسی.

 Abstract

The present paper analyzes comparatively the Modeling Method using a religious – psychological approach. It tries to answer such questions as what is the Modeling method in Quran and traditions, how does psychology describe and expound this method, and what are their similarities and differences?

The research method in the chapter related to religious sciences is narrative – analytical, and the viewpoint of psychology is studied descriptively and analytically. The third question is answered comparatively. The library survey has been used to gather data through note-taking and analyzing and classifying these notes.

According to religious doctrines, the Modeling Method is based on explaining the proper conducts and manners of divine models. To show some sublime concepts and provide moral habits which cause motivation in trainee necessitates the existence of an exemplar. The Modeling Method is based on some principles which guide trainers and some of them are based on intimate and continual relationship between trainer and trainee through using different tools. The characteristics of exemplar and trainee in cognitive, affective, and behavioral domains are based on faith, spiritual influence, and good deeds. Kinds of exemplars are defined in a vast spectrum as including personal and collective exemplars, and proper and improper ones. The modeling is a gradual process which includes from inclination towards modeling to performing the doctrine. Its positive outcomes include the increase in knowledge and directing the attitudes, and its disadvantages are deviation and fall of some exemplars.

According to psychology, the Modeling Method is based on providing human exemplars. The imitation means repeating other people's actions and behaviors. According to psychologists, this method has different explanations from simple mechanical imitation to complex imitation. Some of the effective features of exemplar are spiritual and mental features, and some apparent specifications the attractiveness of which influence the people. The modeling methods include observing the exemplar, learning a lesson, and symbolic. Bandura's modeling processes show the materialization of the process in four stages. Its positive functions are corrective, therapeutic, and educational; its negative role is the promotion of improper behaviors such as violence.

The similarities of these two viewpoints are the damages directed towards method, similar modeling and de-modeling methods, and acceptance of the vast scope of Modeling Method. However, their difference is related to the scientific view of psychology in describing the method along with the role of religious doctrines in providing a different concept of Modeling Method which has given a divine and spiritual orientation to this method, has provided different kinds of exemplars, and has given particular functions to it.

Key words: model, trainer, trainee, modeler, exemplar, education, modeling method, religious approach, psychology.

موضوع: 
بخش پژوهش گروهتربیت دینی
بخش پژوهش گروهموضوع پایان‌نامه
پژوهشیپایان‌نامه