«نظام جامع موضوعات و اولويت‌هاي پژوهشي گروه علوم تربيتي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره»

 

 

 

بسم‌الله الرحمن‌الرحيم

أ) مقدمه

با توجه به لزوم تدوين نظام جامع موضوعات گروه‌هاي علمي در مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني‌ ره بر مبناي سند «توليد علوم انساني اسلامي»، شوراي علمي گروه علوم تربيتي،‌ پس از جلسات متعدد، «چارچوب»، «اهداف»، «موضوعات جامع» و اولويت‌هاي پژوهشي گروه را ترسيم نمود و بر اساس آن، «برنامه‌ها و اولويت‌هاي پژوهشي و آموزشي» را مشخص کرد. بر اساس مصوبات اين جلسات، مقرر شدکه فعاليت‌هاي آموزشي و پژوهشي گروه بر اساس ملاکها و اولويت‌هاي زير انجام شود که عبارتند از :

  1. اسلامي سازي و توليد علم اسلامي در رشته‌ي‌ علوم تربيتي
  2.  تدوين فلسفه‌ي مضاف رشته‌ و گرايش‌هاي علوم تربيتي
  3. تهيه‌ي منابع و متون آموزشي
  4. روش‌ پژوهش در علوم‌تربيتي
  5. نقد مکاتب و نظريه‌هاي غربي در علوم تربيتي

با توجه به نظرسنجي انجام شده از متخصصين رشته که واقف بر ملاک‌هاي مذکور، اولويت‌ها و ظرفيت‌هاي موجود گروه بودند، پنج محور اصلي براي انجام فعاليت‌هاي آموزشي و پژوهشي گروه مشخص شد که عبارتند از:

  1. فلسفه‌ي تعليم و تربيت اسلامي
  2. تعليم و تربيت اسلامي
  3. تربيت ديني
  4. تربيت ديني کودک و نوجوان
  5. تربيت اخلاقي

بنابراين، اهداف و موضوعات پژوهشي گروه علوم تربيتي بر اساس محورهاي پنج‌گانه فوق و ملاک‌ها و اولويت‌هاي پژوهشي ذکر شده به شرح زير است.

ب) اهداف

  1. پژوهش در زمينه‌ي فلسفه و مباحث نظري فلسفه‌ي تعليم و تربيت اسلامي، تعليم و تربيت اسلامي، تربيت ديني، تربيت ديني کودک و نوجوان و تربيت اخلاقي؛
  2. بررسي و تبيين ديدگاه‌هاي مهم صاحب نظران گذشته و حال در زمينه‌ي فلسفه‌ي تعليم و تربيت اسلامي، تعليم و تربيت اسلامي، تربيت ديني، تربيت ديني کودک و نوجوان و تربيت اخلاقي؛
  3. پژوهش و مطالعات تطبيقي در زمينه‌ي فلسفه‌ي تعليم و تربيت اسلامي، تعليم و تربيت اسلامي، تربيت ديني، تربيت ديني کودک و نوجوان و تربيت اخلاقي؛
  4. تهيه‌ي منابع علمي و آموزشي پژوهش در زمينه‌ي فلسفه‌ي تعليم و تربيت اسلامي، تعليم و تربيت اسلامي، تربيت ديني، تربيت ديني کودک و نوجوان و تربيت اخلاقي.
  5. مقايسه، نقد و ارزيابي ديدگاه هاي مطرح در در زمينه‌ي فلسفه‌ي تعليم و تربيت اسلامي، تعليم و تربيت اسلامي، تربيت ديني، تربيت ديني کودک و نوجوان و تربيت اخلاقي؛
  6. پژوهش در مسائل نظري و عملي مربوط به در زمينه‌ي فلسفه‌ي تعليم و تربيت اسلامي، تعليم و تربيت اسلامي، تربيت ديني، تربيت ديني کودک و نوجوان و تربيت اخلاقي؛
  7. پردازش نظريههاي اسلامي در قلمرو در زمينه‌ي فلسفه‌ي تعليم و تربيت اسلامي، تعليم و تربيت اسلامي، تربيت ديني، تربيت ديني کودک و نوجوان و تربيت اخلاقي با تكيه بر منابع ديني (به ويژه قرآن و سنت)؛

 

ج) موضوعات

 

1-فلسفه‌ تعليم وتربيت اسلامي

1-1-کليات فلسفه تعليم و تربيت اسلامي

1-1-1. مفهوم شناسی فلسفه

1-1-2. مفهوم شناسي فلسفه اسلامی،

1-1-3.مفهوم شناسي فلسفه تعلیم و تربیت

1-1-4.مفهوم شناسي فلسفه تطبیقی، مفهوم شناسي فلسفه مضاف

1-1-5. تحدید حدود و قلمرو فلسفه تعليم وتربيت اسلامي

1-1-6.رابطه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی با دیگر ساحت‌ها و گرایش‌های دانش تعلیم و تربیت

 

1-1-7. روش شناسی و روش تحقیق فلسفه تعليم وتربيت اسلامي تبیین فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی(بررسی نوع رابطه بین فلسفه و تعلیم و تربیت اسلامی)

1-1-8.رویکرد فلسفی به نظام تعلیم و تربیت اسلامی(تحلیل فلسفی مؤلفه های نظام تعلیم و تربیت اسلامی، مبانی، اهداف، اصول، روش، مراحل، عوامل، موانع، ساحت، بیان جایگاه هر کدام از مؤلفه‌ها، بیان نوع ارتباط مؤلفه‌ها با یکدیگر، و...)

1-2-تاريخ فلسفه تعليم وتربيت اسلامي

1-2-1.بررسی تاریخی و پیشینه شکل گیری فلسفه و تعلیم و تربیت اسلامی

1-2-2.بررسی سیر اندیشه های تربیتی مربیان مسلمان از ابتدای تا عصر حاضر

1-2-3.بررسی اندیشه های فلسفی تربیتی در متون دینی، به ویژه قرآن و روایات معصومین سلام الله علیهم

1-3-مطالعه و بررسی تطبیقی نظام تعلیم و تربیت در اسلام و دیگر مکاتب(در این نوع مطالعات بیشترتحلیلی و فلسفی حاکم است و این نیز کار فیلسوفان تعلیم و تربیت است.)

1-4-مسائل فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی

1-4-1.مناسبات جنسیتی و تعلیم و تربیت

1-4-2.زن و تعلیم و تربیت

1-4-3.عقلانيت و اندیشه­ورزی و تفکر انتقادی و تعلیم و تربیت

1-4-4.دموکراسی، حکومت(سیاست) و تعلیم و تربیت

1-4-5.دین و تعلیم و تربیت، جنگ و صلح و تعلیم و تربیت

1-4-6.جهاني شدن، توسعه، اصلاحات، انقلاب و تعلیم و تربیت

1-5-چالش‌هاي اساسي فلسفه آموزش و پرورش

1-5-1.ایستایی، تمرکز بر مباحث نظری محض و فاصله گرفتن نظریه های فلسفی در تعلیم و تربیت اسلامی از عمل و کاربرد

1-5-2.ضعف کابرد نظریه های فلسفی در تعلیم و تربیت اسلامی در عمل

1-6-مطالعات تطبیقی در فلسفه تعلیم و تربیت

1-6-1.دیدگاه ها و رویکردهای مطرح کلاسیک و جدید با دیدگاه اسلامی

1-6-2.دیدگاه ها و رویکردهای مطرح کلاسیک و جدید متفکران مسلمان درباره فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی.

1-7-تحلیل فلسفی تاریخ تعلیم  تربیت در ایران و اسلام(بررسی فلسفی و تحلیلی سیر تاریخی آموزش و پرورش در ایران و اسلام)

1-8-مبانی آموزش و پرورش در ایران و اسلام(بررسی مبانی نظری و اندیشه‌ای بنیادین آموزش و پرورش معاصر ایران باستان، دوره اسلامی و بعد از انقلاب)

2-تربيت اسلامي

2-1-نظام تربيت اسلامي

2-1-1.مباني تربيت اسلامي

2-1-2. اصول تربيت اسلامي

2-1-3.روش‌هاي تربيت اسلامي

2-1-4.ساحت‌هاي تربيت اسلامي

2-1-5.مراحل تريت اسلامي

2-1-6.عوامل تربيت اسلامي

2-1-7.موانع تربيت اسلامي

2-1-8.آسيب‌شناسي تريبت اسلامي

2-2-علوم اسلامي و تربيت اسلامي

2-2-1. فقه تربيتي

2-2-2.تفسير تربيتي

2-2-3.سيره تربيتي معصومين (عليهم الاسلام)

2-3- مباني علمي تربيت اسلامي

2-3-1.مباني روان‌شناختي

2-3-2.مباني جامعه‌شناختي

2-4-تاريخ تربيت اسلامي (نهادها و مؤسسات)

2-5-مكاتب و آرا انديشمندان تربيت اسلامي

2-6-مطالعات تطبيقي در تربيت اسلامي

2-7-روش تحقيق در تربيت اسلامي

  1. مديريت و برنامه‌ريزي درسي و‌ آموزشي در تربيت اسلام
  2. تکنولوژي و تربيت اسلامي

 

3-تربيت ديني

3-1. فلسفه‌ي تربيت ديني

  1. تعريف دين و فلسفه تربيت ديني، ضرورت و قلمرو فلسفة تربيت ديني
  2. امکان و معناي تربيت ديني، چيستي تربيت ديني و  آموزش ديني
  3. مباني  فلسفي تربيت ديني: مباني هستي شناختي، معرفت شناختي، انسان شناختي و ارزش شناختي
  4.  مباني علمي تربيت ديني:مباني روان‌شناختي و جامعه‌شناختي
  5. مباني ديني تربيت ديني
  6. اهداف تربيت ديني
  7. اصول تربيت ديني
  8. برنامه درسي تربيت ديني
  9. راه‌کارهاي کلان تربيت ديني

 

3-2-تاريخ تربيت دینی (نهادها و مؤسسات)

  1. اهداف تربيت ديني در:  ايران قبل از اسلام (ايران باستان و ايران بعد از اسلام
  2. 2. روش هاي تربيت ديني در: ايران قبل از اسلام (ايران باستان)، ايران بعد از اسلام
  3. 3.  محتواي تربيت ديني در: ايران قبل از اسلام (ايران باستان)، ايران بعد از اسلام
  4. 4. مربيان تربيت ديني در: ايران قبل از اسلام (ايران باستان)، ايران بعد از اسلام
  5. 5. سازمان ها و نهادهاي تربيت ديني در: ايران قبل از اسلام (ايران باستان)، ايران بعد از اسلام
  6. 6. بررسي  تحولات تربيت ديني  و مقايسه تربيت ديني  در ايران باستان و ايران بعد از ورود اسلام تا عصر حاضر.
  7. جامعه شناسي تربيت ديني
    1. چيستي و چرايي تربيت ديني،  روش‌شناسي مطالعات تربيتي ـ اجتماعي(با تأکيد بر تربيت ديني)، سويه ها و ساحت‌هاي مختلف تربيت ديني(فرهنگي، اجتماعي، سياسي، اقتصادي)
    2. الگوها و مدل‌هاي اجتماعي در تربيت ديني
    3. شاخص‌ها ي اجتماعي در تربيت ديني
    4. عناصر ثابت(فرافرهنگي) و متغير(فرهنگي ـ اجتماعي) تربيت ديني
    5. آثار و کارکردهاي اجتماعي تربيت ديني
    6. فرايند جامعه پذيري ديني(مراحل، کارگزاران، شيوه‌ها و موانع)
    7. گروه‌هاي مرجع و شخصيت الگويي در تربيت ديني
    8. ارتباط متقابل فرد و جامعه در جامعه ديني
    9. ساختارهاي اجتماعي تأثيرگذار در فرايند تربيت ديني
    10. ارتباط ميان سازمان‌هاي تربيت ديني با نهادهاي اجتماعي(بويژه حکومت اسلامي)
    11. زمينه‌هاي اجتماعي مؤثر در شکل‌گيري، تثبيت و تداوم تربيت ديني
    12. جامعه‌ مدرن،‌اقتضائات و محدوديت‌‌هاي آن براي تربيت ديني
    13. آسيب‌شناسي اجتماعي تربيت ديني

3-4-مطالعات تطبيقي در تربيت دینی

  1. مطالعات تطبيقي در تربيت ديني اديان و مذاهب
    1. کليات (آشنائي با تربيت ديني وآندسته از  مفاهيم اساسي آن که در بررسي تطبيقي اديان بايد مورد توجه قرار گيرد. )
    2. تعليم و تربيت ديني در  اديان آسياي جنوبي
    3. (ادياني که ريشه در هند دارند: هندوئيسم، بوديسم، جينيسم، سيکسيسم) 
    4. تعليم و تربيت ديني در اديان آسياي شرقي
    5. (ادياني که ريشه در چين و ژاپن دارند: کنفوسيانيسم، تائوئيسم،  شينتو)
    6. تعليم و تربيت ديني در اديان آسياي غربي،
    7. (ادياني که ريشه در ايران دارند: زرتشت، ماني، مزدک)
    8. تعليم و تربيت ديني در مسيحيت (با تأکيد بر رهبانيت در مسيحيت)
    9. تعليم و تربيت ديني در يهوديت (با تأکيد بر عقايد گروه اِسِني ها)
    10. تعليم و تربيت ديني در نگاه اهل سنت
    11. تعليم و تربيت ديني در نگاه شيعيان غير اثني عشري
    12. تعليم و تربيت ديني در نگاه تشيع اثناعشري
  2.  روانشناسي تربيت دینی
    1. پايه هاي زيستي دين
    2. دلالت‌هاي نظريه‌هاي مکتب رفتارگرايي در تربيت ديني (مقايسة دين داري با رفتار حيوانات، نظريات واتسون، وتر و اسكينر و ...)
    3. بررسي و نقد نظريه ويليام جيمز: ناهشيار فردي، ارادة معطوف به باور
    4. نقد و بررسي نظريه فرويد: وسواس همگاني، وابستگي کودک‌آگاهانه
    5. نقد و بررسي نظريه يونگ:‌ناهشيار جمعي، صورت‌هاي ازلي
    6. نقد و بررسي ساير نظريه‌ها: آلپورت، فرانکل، پارگامنت
    7. ابعاد دينداري: فهم دينداري، تک بعدي يا چند بعدي بودن دين، ابعاد دين
    8. دينداري و شخصيت:‌امکان، تحليل و تبيين دينداري براساس شخصيت
    9. دين و معنويت: مرزهاي مشترک،‌تفاوت‌ها و تمايزها
    10. آثار دينداري: فوايد دينداري(فردي و اجتماعي)، هزينه‌هاي دينداري (فردي و اجتماعي)
    11. سنجش دينداري: مباني نظري، روش‌ها و مشکلات
    12.  روان‌شناسي رشد ديني
      1. کليات: تعريف روان شناسي رشد ديني،‌ پيشينة مطالعات در زمينة روان شناسي رشد ديني در غرب و ايران
      2. قلمروهاي رشد: رشد مفاهيم ديني ، رشد تجربة ديني،‌ رشد التزام و ايمان 
      3. روش هاي پژوهش در روان شناسي رشد ديني
      4. نظريه ها در  روان شناسي رشد ديني
      5.   مراحل رشد ديني در کودکان و نوجوانان
      6. مراحل رشد ديني در بزرگسالان
      7. عوامل رشد ديني (فطري و محيطي)
      8. رشد ديني در قرآن و روايات
      9. اصول تربيت ديني مبتني بر روان شناسي رشد ديني

 

  1. تربيت ديني کودک و نوجوان
    1. مباني و اهداف تربيت ديني کودک و نوجوان در دوره‌هاي مختلف سني
    2. اصول تربيت ديني کودک و نوجوان از ديدگاه روانشناسي، جامعه شناسي
    3. روش‌هاي تربيت ديني کودک و نوجوان
    4. تربيت ديني کودک و نوجوان  از ديدگاه قرآن، سنت و سيره‌ي معصومين عليهم‌السلام
    5. تربيت ديني کودک و نوجوان  از ديدگاه  انديشمندان ديني و غير ديني
    6. مطالعه‌ي تطبيقي تريبت ديني کودک و نوجوان در اديان و مذاهب جهان
    7. مطالعه‌ي تطبيقي تربيت ديني کودک و نوجوان در کشورهاي اسلامي جهان
    8. خانواده و نقش آن در تربيت ديني کودکان ونوجوانان
    9. نقش معلم در تربيت ديني کودک و نوجوان
    10. نقش مدرسه در تريت ديني  دانش‌آموزان
    11. روش‌هاي تربيت ديني  براي کودکان و نوجوانان
    12. شيوه‌هاي ايجاد نگرش ديني در ابعاد عقلاني، عاطفي و رفتاري
    13. تريبت ديني از طريق پرورش عقلاني و اخلاقي کودک و نوجوان
    14. تريبت ديني غير رسمي کودک و نوجوان در (مساجد، هيئات و ...)
    15. هنر و ادبيات در تربيت ديني کودک و نوجوان
    16. تلقين، عدت پروري و اسوه سازي  در تربيت ديني کودک و نوجوان
    17. مفاهيم انتزاعي ديني براي کودکان و نوجوانان
    18. ارزشيابي  از فرآيند تربيت ديني دانش‌آموزان
    19. تعارضات فرهنگي‌اجتماعي در برنامه‌هاي ديني کودکان و نوجوان
    20. آسيب‌شناسي تربيت ديني کودک و نوجوان در جامعه‌ي ما.

 

  1. تربيت اخلاقي
    1. مفهوم و ماهیت تربیت اخلاقی
    2. مبانی فلسفی تربیت اخلاقی
      1. - مبانی معرفت‌شناختی تربیت اخلاقی
      2. - مبانی ارزش شناختی تربیت اخلاقی
      3. - مبانی هستی شناختی تربيت اخلاقي
      4. مباني انسان شناختي تربيت اخلاقي
    3. مباني علمي تربيت اخلاقي
      1. مباني روان‌شناختي تربيت اخلاقي
      2. مباني جامعه‌شناختي تربيت اخلاقي

 

  1. تبیین و نقد رویکردها در تربیت اخلاقی (رویکرد عقلی، رویکرد نقلی، فضیلت گرا، غمخواری و ...)
  2. اهداف، اصول و روش های تربیت اخلاقی
  3. رويکرد اسلامي در تربيت اخلاقي
  4. تربيت اخلاقي از منظر قرآن کريم
  5. تربيت اخلاقي در روايات
  6. تربيت اخلاقي در سيره‌ي معصومين عليهم السلام
  7. تفسير تربيت (در حوزه‌ي تربيت اخلاقي)
  8. وجوه اشتراک و افتراق تربیت اخلاقی با سایر ساحت های تربیت (تربیت اجتماعی، تربیت مدنی و شهروندی و ...)
  9. نقش معلم و مربی در اخلاقی
  10. روش‌آموزش اخلاق
  11. بررسی انتقادی روش‌هاي آموزش اخلاق
  12. ماهیت ارزشیابی در ساحت تربیت اخلاقی
  13. حدود و ثغور جایگاه زبان در تربیت اخلاقی
    1. - تحلیل فلسفی نقش و جایگاه زبان در تربیت اخلاقی
    2. - تحلیل فلسفی نقش و جایگاه سکوت در تربیت اخلاقی
    3. - تحلیل فلسفی نقش گفتگو در تربیت اخلاقی
  14. موضوعات و مسائل تربيت اخلاقي
    1. دموکراسی و تربیت اخلاقی
    2. حکومت و تربیت اخلاقی
    3. گشودگی و مدارا در تربیت اخلاقی
    4. - نقش فرهنگ در تربیت اخلاقی
    5. نقد و بررسي وضعیت موجود تربیت اخلاقی در ایران و جهان
      1. نقد و بررسی اسناد پشتیبان و برنامه‌های درسی رسمی و غیررسمی تربیت اخلاقی
      2. نقد و بررسی سیاست‌گذاری های رسمی و غیررسمی تربیت اخلاقی (حجاب و عفاف، تفکیک جنسیتی و...)
      3. نقد و بررسی کتب درسی مرتبط با تربیت اخلاقی
      4.  نقد و بررسی فلسفی برنامه‌های غیررسمی مرتبط با تربیت اخلاقی (آموزش عالی، رسانه‌ها، مساجد، حوزه‌های علمیه و ...)
      5.  نقد و بررسی فلسفی وضعیت موجود چگونگی ارزشیابی در قلمروی تربیت اخلاقی
      6.  فراتحلیل و نقد پایان‌نامه‌ها و همایش‌های انجام شده مرتبط با تربیت اخلاقی
      7. آسیب‌شناسی فرآيند تربیت اخلاقی در مدارس و جامعه امروز ایران (دین‌گریزی، دین‌ستیزی، گرایش به عرفان‌های کاذب، مسائل تربیت جنسی و...)
      8. پژوهش‌های کیفی در ساحت تربیت اخلاقی (پژوهش‌های زیست‌نگاری، پدیدارشناسی، پدیدار نگاری، مردم‌نگاری و ...)
  15. مطالعات تطبيقي در تربيت اخلاقي
    1. مطالعات تطبيقي تربیت اخلاقی در جوامع و نظام‌های آموزشی کشورهای مختلف جهان
    2. تربیت اخلاقی در متون دینی، سیره عملی پیشوایان دینی و اندیشمندان اسلامی
    3. مقایسه تطبیقی تربیت اخلاقی در ادیان توحیدی، مکاتب فلسفی و نظام های آموزشی جهان
  16. چالش‌هاي تربيت اخلاقي
    1. چالش‌های پیش پای و فرصت های پیش روی تربیت اخلاقی
    2. شناسایی و بازتعریف چالش‌های نظری در ساحت تربیت اخلاقی (امکان و ضرورت تربیت دینی، تلقین و تربیت، عادت و تربیت، اجبار و تربیت، ایدئولوژی و تربیت و ...)
    3. شناسایی و بازتعریف چالش‌های عملی در ساحت تربیت اخلاقی و ارائه راهبردهایی برای حل آنها (بحران هویت دینی و اخلاقی و...)
    4. چالش‌ها و فرصت های دنیای مجازی و فناوری اطلاعات و ارتباطات برای تربیت اخلاقی
    5. چالش‌ها و فرصت های جهانی شدن برای تربیت اخلاقی
    6.  چالش‌ها و فرصت های عرفان های کاذب برای تربیت اخلاقی
    7. چالش‌ها و فرصت های ادبیات کودک و نوجوانان برای تربیت اخلاقی
  17.  آسیب و سلامت در تربیت اخلاقی

 

موضوع: